استادیار گروه علمی قرآن، جامعة المصطفی العالمیّه، قم، ایران
چکیده
چکیده
آیهٔ ۴۳ سورهٔ توبه، ظاهراً متضمّن توبیخی خطاب به پیامبر اکرمj است؛ گویی آن حضرت در اجازه دادن به منافقان برای شرکت نکردن در جنگ، مرتکب خطایی شده‌اند. این شبهه نخست از سوی مفسّران روایی، سپس مفسّران عقل‌گرای اهل سنّت، و نیز از جانب صوفیه و مستشرقان مطرح شده است. اگرچه این دیدگاه بر اساس مبانی کلامی اهل سنّت، فاقد ایرادِ بنیادین به‌نظر می‌رسد، امّا همچنان امکان مناقشه در دلالت آیه وجود دارد و برخی از عالمان اهل سنّت نیز در این باره نظری هم‌سو با دیدگاه شیعه ارائه داده‌اند. در بررسی مستندات این نظریه – فارغ از روایاتی که با اشکالاتی چون ضعف سند، ارسال، و تعارض روبه‌رو هستند – قرائن متعددی نظیر سیاق لفظی سوره، بافت موقعیت نزول، آیات دال بر عصمت، و حتی تحلیل لغوی برخی واژگانِ آیه، مؤیّد این برداشت است که تصمیم پیامبر اکرمj کاملاً مبتنی بر مصلحت بوده و لحن عتاب‌آمیز آیه، در واقع برای تنبیه مخاطبان و نمایاندن زشتیِ رفتار منافقان به کار رفته است. کلیدواژه‌ها: عصمت نبوی، اذن به تخلف منافقان، جنگ تبوک، عتاب پیامبرj.
)