واژهٔ «ولایت» از پرکاربردترین مفاهیم قرآنی است که در نظام معرفتی اسلام، نقشی بنیادین در تبیین روابط انسانی، الهی و اجتماعی ایفا می‌کند. با وجود کاربرد گستردهٔ این واژه در قرآن، مفسران فریقین دربارهٔ معنای حقیقی آن اختلاف نظر دارند. برخی آن را مشترک لفظی دانسته ، در حالی که گروهی دیگر – هرچند اندک‌شمار – بر وحدت مفهومی آن تأکید می‌ورزند.
پژوهش حاضر با تحلیل تطبیقی و نقد دیدگاه‌های مفسران کلاسیک شیعه و اهل سنّت، بر این باور است که واژهٔ ولایت دارای معنایی وحدانی و ذاتی‌الاضافه است؛ امّا این وحدت معنوی به معنای بساطتِ معنا نیست، بلکه از حقیقتی پرده برمی‌دارد که جز با تحلیل به مؤلّفه‌های متعدد قابل تبیین نیست. این مؤلّفه‌ها عبارت‌اند از: قرب، محبت، پیروی، رهبری و اختیار. روش تحقیق، مبتنی بر تحلیل مفهومی و مقایسهٔ تفسیری در آیات کلیدی قرآن و نیز موارد استعمال واژه و مشتقات آن است. یافته‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از اختلافات مفسران، نه ریشه در اختلاف معنایی حقیقی، بلکه ناشی از عوارض لغوی و سلیقه‌های مذهبی است. برآیند پژوهش آن است که ولایت در قرآن همواره رابطه‌ای دوطرفه، آگاهانه و اختیاری میان ولی و مولّی‌علیه تعریف می‌شود که بر محور قرب و محبت شکل گرفته و ارتباطی مبتنی بر تأثیر و تأثّر یا رهبری و رهروی را سامان می‌دهد. کلیدواژه‌ها: مفهوم ولایت، قرب در ولایت، محبت در ولایت، اختیار در ولایت، پیروی در ولایت، رهبری در ولایت، تفسیر فریقین درآیات ولایت.
)