در متون تفسیری، فلسفی و عرفانی، تقسیم‌بندی‌های گوناگونی از عوالم هستی ارائه شده که برخی ناظر به پیش از دنیا و برخی مربوط به پس از آن است. تعداد عوالم مقدم بر دنیا محل اختلاف است؛ گروهی از عوالمی چون انوار، اظله، اشباح، ارواح، ذرّ و طینت یاد کرده‌اند و برخی آنها را سیر نزولی روح از قرب الهی تا ورود به ماده می‌دانند، در حالی که جمعی تنها به دو عالم «امر» و «ذرّ» اشاره دارند. این تقسیمات ریشه در آیات و روایات دارد؛ ازاین‌رو بررسی آنها می‌تواند روشن کند که کدام یک مورد پذیرش قرآن است، چه ویژگی‌هایی دارند و چگونه با یکدیگر مرتبط‌اند.
پژوهش حاضر با روش کتابخانه‌ای و رویکرد توصیفی‑تحلیلی، به بررسی انتقادی آرای مفسران موافق و مخالف درباره وجود خارجی و ویژگی‌های این عوالم پرداخته است. هدف اصلی، تبیین موضع قرآن و روایات و شناسایی دلایل انحصار یا توسیع این تقسیمات است. شناخت ساختار عوالم هستی، تأثیری بنیادین بر جهان‌بینی و جهت‌گیری‌های عملی انسان دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد کدام تعابیر قرآنی و روایی مستندند و چه ارتباطی میان این عوالم برای درک مسیر تعالی روح وجود دارد. کلیدواژهها: عوالم هستی، عوالم مقدم بر دنیا، مفسران فریقین، عالم ذر، عالم ارواح.
خواجه پور, محمدمهدی و محمدی مزرعه شاهی, مجتبی . (1404). کاوشی در مراتب هستی پیش از عالم دنیا از منظر مفسران فریقین ...... مطالعات تطبیقی قرآن و حدیث, 1404(2), 125-150.
MLA
خواجه پور, محمدمهدی , و محمدی مزرعه شاهی, مجتبی . "کاوشی در مراتب هستی پیش از عالم دنیا از منظر مفسران فریقین .....", مطالعات تطبیقی قرآن و حدیث, 1404, 2, 1404, 125-150.
HARVARD
خواجه پور, محمدمهدی, محمدی مزرعه شاهی, مجتبی. (1404). 'کاوشی در مراتب هستی پیش از عالم دنیا از منظر مفسران فریقین .....', مطالعات تطبیقی قرآن و حدیث, 1404(2), pp. 125-150.
CHICAGO
محمدمهدی خواجه پور و مجتبی محمدی مزرعه شاهی, "کاوشی در مراتب هستی پیش از عالم دنیا از منظر مفسران فریقین .....," مطالعات تطبیقی قرآن و حدیث, 1404 2 (1404): 125-150,
VANCOUVER
خواجه پور, محمدمهدی, محمدی مزرعه شاهی, مجتبی. کاوشی در مراتب هستی پیش از عالم دنیا از منظر مفسران فریقین ...... مطالعات تطبیقی قرآن و حدیث, 1404; 1404(2): 125-150.
)