بررسی تطبیقی تفسیر علمی آیات کیهان‌شناسی در الکوثر و منهاج القرآن (مطالعه موردی: آفرینش، انبساط، حیات فرازمینی، ستارگان و نسبیت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار و عضو هیئت علمی جامعة المصطفی العالمیه

چکیده

تفسیر علمی قرآن از جریان‌های تأثیرگذار در قرآن‌پژوهی معاصر است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و تمرکز بر پنج موضوع کیهان‌شناسی، روش تفسیر علمی را در دو تفسیر اردوزبان «الکوثر» (محسن علی نجفی) و «منهاج‌القرآن» (طاهرالقادری) تحلیل و مقایسه کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد هر دو مفسر بر هماهنگی قرآن با علم و اعجاز علمی تأکید دارند و دانش بشری را ابزار فهم می‌دانند؛ اما در روش‌شناسی تفاوت بنیادین دارند: القادری با رویکرد تطبیقی ـ حداکثری، نظریات کیهان‌شناسی مدرن را مستقیماً بر آیات منطبق می‌سازد؛ در حالی که نجفی با رویکرد احتیاط‌گرا ـ حداقلی، تطبیق آیات با فرضیه‌های متغیر را نادرست دانسته و بر تفکیک «نظریه علمی» از «واقعیت قطعی» تأکید می‌کند. بر این اساس، قوت منهاج‌القرآن در جامعیت علمی و رویکرد میان‌رشته‌ای، و آسیب آن در تحمیل فرضیه‌های غیرقطعی بر قرآن است؛ و قوت الکوثر در احتیاط روش‌شناختی و تفکیک علم از فرضیه، و کاستی آن در پرهیز افراطی از تطبیق و فقدان پویایی در پاسخ‌گویی به مخاطب مدرن است. در نهایت، پژوهش رویکردی میانه و متعادل را به‌عنوان تفسیر علمی مطلوب پیشنهاد می‌کند که از یافته‌های قطعی علمی بهره گیرد، از تحمیل نظریه‌های متغیر بر قرآن بپرهیزد و به منابع اصیل دینی وفادار بماند.
کلیدواژه‌ها: تفسیر علمی، الکوثر، منهاج القرآن، کیهان‌شناسی، اعجاز علمی، تطبیق علمی، تفسیر به رأی.

کلیدواژه‌ها